Źródła danych statystycznych w Polsce: rejestry i API

Rejestry publiczne a dane statystyczne w Polsce

Rejestr publiczny to uporządkowana baza danych prowadzona przez organy administracji publicznej lub instytucje państwowe. Gromadzi, przechowuje i udostępnia informacje potrzebne do realizacji zadań publicznych. Trafiają do niego dane o działalności gospodarczej, nieruchomościach, zadłużeniach i uprawnieniach zawodowych.

Rejestry publiczne są jawne i zwykle dostępne elektronicznie. Elektroniczne rejestry publiczne prowadzone przez instytucje państwowe zapewniają łatwy i najczęściej bezpłatny dostęp do baz danych. Korzystają z nich wszyscy użytkownicy internetu, urzędy i organy administracji.

Funkcjonowanie rejestrów regulują przepisy. Organ prowadzący rejestr w systemie teleinformatycznym musi spełniać minimalne wymagania dla systemów teleinformatycznych oraz dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej. Jeśli dane są już w rejestrach publicznych, organ administracji nie może żądać od przedsiębiorcy ich potwierdzenia, gdy sam ma do nich dostęp.

W systemie statystyki publicznej GUS prowadzi rejestry REGON i TERYT. Obok rejestrów działają API udostępniające dane z wybranych zasobów: BDL, REGON (BIR1.1), KRS, CEIDG, NBP oraz dane.gov.pl.

Dane statystyczne to dane zagregowane, opracowane tak, aby nie odnosiły się do pojedynczych respondentów. GUS, Główny Urząd Statystyczny, to urząd centralny administracji rządowej zajmujący się zbieraniem i udostępnianiem statystyk dotyczących większości aspektów życia publicznego. Jako główny organ statystyki publicznej GUS odpowiada za zbieranie, analizowanie i udostępnianie danych statystycznych o życiu społecznym i gospodarczym.

Prezes GUS jest centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach statystyki i pełni rolę koordynującą w polskiej statystyce publicznej. Zgodnie z ustawą o statystyce publicznej (art. 25) przygotowuje corocznie projekt programu badań statystycznych statystyki. Przekazywanie informacji do opinii publicznej regulują ustawa o statystyce publicznej oraz ogłaszany corocznie Program Badań Statystycznych.

Na polski system statystyki publicznej składają się służby statystyki publicznej: GUS, urzędy statystyczne i inne jednostki podległe Prezesowi GUS. Wchodzą do niego także inne jednostki uprawnione do prowadzenia badań statystycznych (głównie ministerstwa, urzędy centralne, inne organy krajowe produkujące statystykę europejską i NBP), respondenci, źródła danych w postaci systemów administracyjnych oraz odbiorcy informacji statystycznych.

Rejestry podmiotowe: CEIDG, KRS i REGON

Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej (CEIDG) działa w systemie teleinformatycznym. Prowadzi ją minister właściwy do spraw gospodarki. Wpisuje się do niej przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą oraz wspólników spółek cywilnych osób fizycznych. Każdy może sprawdzić w CEIDG interesujące go informacje.

Krajowy Rejestr Sądowy (KRS) obejmuje m.in. spółki osobowe – jawną, partnerską, komandytową i komandytowo-akcyjną – oraz spółki kapitałowe. W KRS są też kluczowe informacje o większych podmiotach, takich jak spółki, fundacje i stowarzyszenia.

API KRS Ministerstwa Sprawiedliwości to oficjalne API do pobierania odpisów aktualnych z KRS (forma prawna, PKD, kapitał zakładowy, adres, reprezentacja) po numerze KRS. Działa bez klucza.

GUS prowadzi rejestr REGON – krajowy rejestr urzędowy podmiotów gospodarki narodowej. API REGON to usługa sieciowa SOAP BIR1.1 GUS do pobierania danych rejestrowych REGON. Wymaga darmowego klucza USER_KEY na wniosek mailowy.

TERYT to Krajowy Rejestr Podziału Terytorialnego Kraju prowadzony przez GUS. Zapewnia jednolite oznaczenia dla województw, powiatów, gmin czy ulic. Obejmuje systemy identyfikatorów i nazw jednostek podziału terytorialnego, miejscowości, rejonów statystycznych i obwodów spisowych oraz identyfikacji adresowej ulic, nieruchomości, budynków i mieszkań.

CEIDG – Hurtownia Danych (API v2) udostępnia dane jednoosobowych działalności gospodarczych z CEIDG i Biznes.gov.pl. Wymaga bezpłatnej rejestracji i klucza JWT wysyłanego mailem.

Rejestry publiczne najważniejsze dla analizy przedsiębiorstw w Polsce

Rejestry branżowe jako administracyjne źródła danych

Obok rejestrów ogólnych działają rejestry i ewidencje branżowe, gromadzące dane z wąskich obszarów. Krajowy Rejestr Agencji Zatrudnienia to nazwany przykład rejestru branżowego. Rejestr przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych pozwala uzyskać informacje o firmach zagranicznych działających w Polsce.

BDO jest rejestrem podmiotów, a nie gotowym zbiorem wskaźników statystycznych. W analizie branżowej wpis może pomóc ustalić, czy dany podmiot znajduje się w rejestrze, lecz wnioski o całym sektorze wymagają określenia populacji i sposobu agregacji danych.

W analizach branżowych wykorzystuje się Krajowy Rejestr Agencji Zatrudnienia, CWOH i BDO. API automatyzuje dostęp do rejestrów publicznych i ewidencji.

Księgi wieczyste i rejestry majątkowe w analizie

Elektroniczne księgi wieczyste (EKW) to system informatyczny pozwalający sprawdzić treść księgi wieczystej każdej osobie znającej jej numer. Wgląd do ksiąg wieczystych w postaci fizycznej wymaga posiadania interesu prawnego; w wersji elektronicznej przedstawienie takiego interesu nie jest wymagane.

Znając jedynie numer księgi wieczystej, możliwy jest dostęp do szeregu danych osobowych, w tym nr PESEL, czy też informacji dotyczących sytuacji finansowej właściciela.

Elektroniczne księgi wieczyste są jednym z rejestrów publicznych wymienianych obok CEIDG i KRS. Ich wpisy mają charakter jednostkowy i nie są tym samym co zagregowane dane statystyczne.

Rejestry majątkowe mogą uzupełniać analizę o informacje dotyczące konkretnych nieruchomości, ale nie zastępują statystyk opisujących rynek w ujęciu zbiorczym. Trzeba też odróżniać dostęp do wpisu w rejestrze od dostępu do API.

API GUS: Bank Danych Lokalnych

API to interfejs pozwalający systemom informatycznym pobierać lub przeszukiwać dane bez ręcznego otwierania pojedynczych wpisów. Publiczne API działają bez klucza albo wymagają bezpłatnej rejestracji i klucza.

Bank Danych Lokalnych (BDL) – API GUS. BDL to największa polska baza danych statystycznych (gospodarka, społeczeństwo, środowisko) w podziale terytorialnym. API BDL działa w REST, zwraca JSON/XML/JSONAPI, nie wymaga klucza, a opcjonalny nagłówek X-ClientId służy wyższym limitom.

Dostęp do danych przez API BDL zapewniono pod api.stat.gov.pl. Dokumentacja API BDL opisuje zasoby oraz sposób pobierania danych z Banku Danych Lokalnych.

REGON – usługa BIR1.1 (GUS) to usługa sieciowa SOAP Głównego Urzędu Statystycznego do pobierania danych rejestrowych REGON. Wymaga darmowego klucza USER_KEY na wniosek mailowy.

KRS – API Ministerstwa Sprawiedliwości. Oficjalne API do pobierania odpisów aktualnych z KRS (forma prawna, PKD, kapitał zakładowy, adres, reprezentacja) po numerze KRS. Bez klucza.

CEIDG – Hurtownia Danych (API v2). Dane jednoosobowych działalności gospodarczych z CEIDG i Biznes.gov.pl. Wymaga bezpłatnej rejestracji i klucza JWT wysyłanego mailem.

NBP – API kursów walut i cen złota. Publiczne REST API Narodowego Banku Polskiego z bieżącymi i historycznymi kursami walut (tabele A/B/C) oraz cenami złota. Bez klucza.

Wykaz VAT (Biała Lista) – Ministerstwo Finansów. Oficjalne REST API do sprawdzania statusu VAT (czynny/zwolniony/niezarejestrowany) i rachunków bankowych podmiotu po numerze NIP. Bez klucza, bez rejestracji.

VIES – weryfikacja unijnego numeru VAT (Komisja Europejska). Usługa Komisji Europejskiej do weryfikacji ważności numeru VAT-UE kontrahenta z dowolnego kraju członkowskiego. Bez klucza.

Otwarte Dane – api.dane.gov.pl – centralny portal otwartych danych administracji publicznej. Tysiące zbiorów danych z ministerstw i urzędów, jednolite REST API. Bez klucza.

Otwarte dane publiczne i statystyka

dane.gov.pl to centralny portal otwartych danych administracji publicznej. Gromadzi tysiące zbiorów danych z ministerstw i urzędów oraz udostępnia jednolite REST API. Korzystanie i zamieszczanie danych w portalu jest bezpłatne.

Dane w portalu dane.gov.pl zamieszcza już ponad 200 dostawców z administracji rządowej i samorządowej, w tym ministerstwa, inne urzędy centralne i gminy. Portal gromadzi ponad 27 tysięcy zasobów, w tym blisko 450 API oraz ponad 1,5 tysiąca danych na czwartym i piątym poziomie otwartości.

Wśród baz z projektu „Otwarte dane plus” są dane turystyczne z Ministerstwa Sportu i Turystyki, API do Systemu Rejestrów w Turystyce, API do Dziedzinowych Baz Wiedzy Głównego Urzędu Statystycznego oraz dane budżetowe z bazy TREZOR 3.0 Ministerstwa Finansów.

Otwarte dane to dane instytucji, urzędów, firm czy instytutów badawczych, które udostępniane są obywatelom i administracji w sposób bezpłatny. Dane publiczne ważne dla obywateli i przedsiębiorców znajdują się ponadto w bazie danych publicznych (biznes.gov.pl).

Rozwój systemu otwartych danych w Polsce – kluczowe etapy

Zastosowania danych z rejestrów i API

Rejestry publiczne służą m.in. do weryfikacji wiarygodności kontrahenta, sprawdzenia uprawnień pracownika i spełnienia obowiązków prawnych. W praktyce dane z CEIDG i KRS łączy się z informacjami branżowymi oraz źródłami API.

API automatyzuje KYB, ocenę ryzyka i zarządzanie należnościami. Umożliwia pobieranie pojedynczych rekordów oraz stałą synchronizację pełnych kopii rejestrów.

Rejestry i ewidencje branżowe pozwalają monitorować podmioty w konkretnych sektorach – np. agencje zatrudnienia, obiekty hotelarskie czy podmioty objęte BDO. W analizach branżowych wykorzystuje się Krajowy Rejestr Agencji Zatrudnienia, CWOH i BDO.

Bank Danych Lokalnych obejmuje informacje o gospodarce, społeczeństwie i środowisku w podziale terytorialnym, a API BDL służy do pobierania danych z tego banku.

Rejestry publiczne i API są źródłami danych o działalności gospodarczej, nieruchomościach, zadłużeniach i uprawnieniach zawodowych. Wykorzystuje się je w analizach branżowych, lokalizacyjnych i społeczno-gospodarczych.

Zakres, jakość i interpretacja danych

W publicznych rejestrach jest bardzo dużo danych osobowych. Wiele z nich jest dostępnych publicznie – całkowicie jawnie albo z ograniczeniem wyłącznie iluzorycznym.

Zakres dostępu do danych może się różnić w zależności od rejestru lub usługi. Nazwane rejestry, takie jak EKW, CEIDG, KRS, BDO i CWOH, mają różne zasady dostępu.

Publiczne API różnią się uwierzytelnianiem: BDL, KRS, NBP, Wykaz VAT i VIES działają bez klucza, natomiast REGON BIR1.1 wymaga darmowego USER_KEY, a CEIDG API v2 – bezpłatnej rejestracji i klucza JWT.

Dane statystyczne GUS muszą być odpowiednio opracowane, aby nie odnosiły się do pojedynczych respondentów. Przekazywanie tych informacji do opinii publicznej regulują przepisy – ustawa o statystyce publicznej oraz ogłaszany corocznie Program Badań Statystycznych.